Oog in oog. In gesprek over zorg voor elkaar aan het einde van het leven’,
ontwikkeld door Bureau MOBidee en te bestellen via www.gamesthatmatter.nl

Oog in Oog

Het spel met 46 kaarten helpt mensen in gesprek te gaan over zorg rondom het einde van het leven, waarbij de focus ligt op ‘zie de mens’.
Het is bedoeld voor iedereen die bewust is van het belang om over bepaalde onderwerpen te praten, die vroeg of laat aan de orde komen, en die te maken hebben met zorg en het levenseinde (door ziekte of ouderdom). Idealiter voor iedereen dus, met name voor de doelgroep boven de 40 jaar, die langzaamaan in meer of mindere mate (via ouders, via anderen) te maken gaat krijgen met de genoemde onderwerpen. Ook voor mensen die al in een proces van ziekte zitten, of zij die al op leeftijd zijn maar nog niet ernstig ziek, is het spel uitermate geschikt. Daarnaast is het spel geschikt voor hulpverleners die mensen begeleiden rondom zorg, specifiek levenseindezorg. De vragen helpen het gesprek starten, inspireren en versterken de onderlinge relatie.

Spreken over de laatste levensfase. Je daadwerkelijk daarop voorbereiden. Rationeel is menigeen ervan overtuigd dat dat verstandig is om te doen, maar gevoelsmatig schuiven we het vol enthousiasme voor ons uit. Het liefst zijn we niet bezig met het onvermijdelijke: de eindigheid van het leven. Nederland kent immers geen cultuur waarin het gebruikelijk is dit te doen. Het gevoel wint het daardoor bijna altijd van het verstand. ‘Oog in oog’ wil helpen dat gesprek wél aan te gaan. Het is een kaartspel dat partners helpt elkaar de vragen te stellen die relevant zijn. Ook in andere intieme kringen (tussen ouder en kind of tussen broer en zus) kan het gesprek aan de hand van de vraagkaarten uit het spel van start gaan. Zodat mensen bekend worden met de thema’s die hen mogelijk zullen overvallen als het moment daadwerkelijk daar is. Zodat ze beter voorbereid zijn. Zodat er minder paniekvoetbal gespeeld hoeft te worden.

Advance care planning (of: vroegtijdige/proactieve zorgplanning genoemd) krijgt sinds een jaar of tien steeds meer aandacht in de Nederlandse gezondheidszorg. De focus ligt daarbij nog vooral op de onderwerpen waarover concrete (medische) beslissingen genomen moeten worden, zoals reanimatie, donatie, wilsverklaringen en euthanasie. Maar het nemen van beslissingen kan niet los gezien worden van de vraag wie de persoon is die een beslissing – al dan niet samen met naasten en professionele hulpverleners – moet nemen. Met andere woorden: eerst moet duidelijk zijn wie ‘die ene mens’ is. De ander als mens leren kennen, verkennen hoe deze staat tegenover de dood en doodgaan. En dát als vertrekpunt nemen om het gesprek aan te gaan over het naderende levenseinde. Eerst verkennen: wie ben jij, wat wil jij en wat vind jij belangrijk? Dan kun je als hulpverlener in het gesprek rekening houden met en goed aansluiten bij wat voor patiënten en naasten belangrijk is.

Doelgroep
Het spel ‘Oog in oog’ is bedoeld voor iedereen die bewust is van het belang om over de onderwerpen te praten die vroeg of laat aan de orde komen, en die te maken hebben met zorg en het levenseinde (door ziekte of ouderdom). We doelen op onderwerpen als: hoe wil je tot een beslissing komen, hoe wil je verzorgd worden, wat is waardigheid voor jou, waaraan ontleen je kracht, hoe kan ik je troosten, wat is belangrijk voor jou (als je nog maar weinig tijd hebt), hoe belangrijk is controle voor je, kun je omgaan met afhankelijkheid en wat betekent loslaten voor jou?

Het spel is met name bedoeld voor mensen van 40 jaar en ouder, die langzaamaan in meer of mindere mate (via ouders, via collega’s, via buurtbewoners, via anderen) te maken gaat krijgen met de genoemde onderwerpen. Ook voor mensen die al in een proces van ziekte zitten, of zij die al op leeftijd zijn maar nog niet ernstig ziek, is het spel uitermate geschikt. Daarnaast is het spel geschikt voor hulpverleners die mensen begeleiden rondom zorg, specifiek levenseindezorg. De vragen kunnen helpen het gesprek te starten, zullen inspireren en versterken de onderlinge relatie.

Het spel is ook geschikt voor de allochtone doelgroep, omdat het qua thematiek – anders dan in de Westerse samenleving gebruikelijk is – niet zozeer inhaakt op medische beslismomenten van een individu, maar op het mens-zijn. In de niet-Westerse cultuur staat in veel mindere mate het individu centraal, en draait het meer om het individu in zijn sociale context. Die verbinding tussen individu en naaste(n) is cruciaal voor dit spel.

Het spel kan op verschillende manieren gespeeld worden. Als spel, inclusief de actiekaarten, of ontdaan van de spelelementen en simpelweg als gespreksstarter, door alleen de vragen te gebruiken. ‘Oog in oog’ wordt in principe met twee spelers gespeeld. Juist de intimiteit en het samenzijn is van belang. Het spel kan ook door één speler gebruikt worden. In dat geval bekijkt en beantwoordt hij de vragen als reflectiehulp, eventueel om zijn antwoorden vervolgens vast te leggen als daar behoefte aan is. Ook als voorbereiding op een gesprek met een hulpverlener kan dit helpen de gedachten te ordenen en helder te krijgen wat er in het gesprek met hulpverleners op tafel moet komen volgens de speler.

‘Oog in oog’ is uniek en zal het eerste concrete instrument op dit gebied zijn in deze toegankelijke vorm, met de focus op ‘Zie de mens’.